De ongemakkelijke realiteit van de antivaccinatiebeweging

Onlangs kwam het jaarverslag van het Nederlandse Rijksvaccinatieprogramma in het nieuws omdat voor het derde jaar op rij de vaccinatiegraad voor ziektes als mazelen langzaam aan het dalen is. Het is nog niet duidelijk wat daar precies de oorzaak van is, maar het lijkt meer dan waarschijnlijk dat dit mede te danken is aan een groeiende anti-vaccinatiebeweging. Waar de weerstand tegen vaccinatie vroeger vooral was ingegeven door religieuze overwegingen van orthodox-protestanten, heeft de huidige anti-vaccinatiebeweging een ietwat onduidelijke structuur. De meeste vaccinatie-sceptici verspreiden hun gedachtegoed via het Internet: eigen homepages (bv NVKP.nl), Facebook en Twitter. Ook zijn de argumenten van de nieuwe weigeraars ongrijpbaarder. Waar christenen geloven dat je niet mag vaccineren omdat dit ingaat tegen Gods voorzienigheid, is de kern van de moderne weerstand tegen vaccinatie moeilijker vast te pinnen. Eén belangrijke impuls voor deze vaccinatie-scepsis was een artikel in het gezaghebbende tijdschrift The Lancet van Andrew Wakefield uit 1998, dat een verband suggereerde tussen vaccinatie en het ontstaan van autisme. Ondanks het feit dat het artikel door het tijdschrift is ingetrokken (omdat de uitkomsten op frauduleus onderzoek waren gebaseerd en omdat Wakefield financiële belangen bleek te hebben bij zijn uitkomsten) wordt de hypothese nog steeds breed omarmd door vaccinatie-sceptici. Daarnaast richt de vaccinatiekritiek zich ook op allerlei andere mogelijke bijwerkingen, stelt de noodzaak van vaccinatie ter discussie, geeft voorkeur aan ‘natuurlijke’ bescherming, en is vaak gemotiveerd door wantrouwen in de overheid, wetenschap en farmaceutische industrie.

Deze brede waaier van scepsis is tegelijkertijd aantrekkelijk voor meer esoterisch-ingestelde ouders én ongrijpbaar voor een overheid die vaccinatie wil stimuleren. In dit essay willen we twee dingen doen: aantonen wat er zo ongrijpbaar is aan dit soort anti-vaccinatie proza en vervolgens laten zien hoe deze ongrijpbaarheid maakt dat deze antivaccinatie-propaganda zo moeilijk te bestrijden is door overheden die uitbraken van deze besmettelijke ziekten willen tegengaan.