Zelf doen? Inventarisatiestudie van zelfreguleringsinstrumenten

Het rapport "Zelf doen?" geeft beleidsmakers en ondernemers(organisaties) handvatten om te kunnen beoordelen of zelfregulering in bepaalde situaties een haalbare en wenselijke optie is. Dit wordt in het rapport zowel vanuit een theoretisch kader benaderd als vanuit een meer praktisch kader.

Om wat voor situaties gaat het dan?

Stel dat een grote snackbar in gemeente X de nodige overlast veroorzaakt voor omwonenden, bijvoorbeeld doordat verpakkingsmateriaal en afval rondzwerft door de buurt omdat klanten dit na nuttiging van de gekochte snacks op straat laten vallen en/of omdat de afvalbakken vaak ‘overlopen’. Gemeente X wil de overlast aanpakken zonder meteen wettelijke regulering te gebruiken. De ambtenaar in kwestie verwacht namelijk meer effect van een zelfregulerende afspraak met deze en mogelijk andere snackbars in de gemeente en met de omwonenden om de overlast op te lossen. Hoe kan de ambtenaar de afspraak het beste vormgeven? Wat zijn de risico’s en kansen van de verschillende soorten afspraken?

Ter verduidelijking nog een voorbeeld. Stel dat een bepaalde sector X de laatste tijd zeer negatief in het nieuws is geweest. Bijvoorbeeld: in allerlei krantenartikelen en tv-programma’s bleek dat er in de sector vele beunhazen werkzaam zijn die de consument en het imago van de sector schade toebrengen. De sector X wil de productkwaliteit voortaan beter waarborgen en vraagt de brancheorganisatie om te onderzoeken wat er gedaan kan worden. Bovendien gaat de brancheorganisatie na welke regelgeving de overheid in haar koker heeft zitten als de sector niet snel zelf aan de slag gaat om de kwaliteit beter te waarborgen. Waar moet deze brancheorganisatie beginnen met haar zoektocht? Waar haalt zij de informatie over mogelijke maatregelen die de sector zelf kan implementeren? Hoe weten ze welke instrumenten het beste aansluiten bij hun problematiek? Hoe maken ze een keuze tussen de vele verschillende beschikbare instrumenten?

De volgende vraag die aan de orde komt is uit welke zelfreguleringsinstrumenten beleidsmakers en ondernemers(organisaties) kunnen kiezen om het probleem te verhelpen. In onderstaand schema worden deze zes clusters afgebeeld en wordt per cluster een overzicht gegeven van zelfreguleringsinstrumenten.

Voor alle 22 instrumenten is een factsheet uitgewerkt aan de hand waarvan beleidsmakers en brancheorganisaties een weloverwogen keuze kunnen maken die past bij hun specifieke probleem en hun achtergrondsituatie.