Gevaarsignalen: De vroege herkenning van geweldplegers en hun motieven. Eindrapport van het project Gevaarsignalen uitgevoerd door de programmagroep Psychonomie van de Universiteit van Amsterdam voor de Kenniskring Openbare Orde en Gevaarbeheersing

Geweldsincidenten worden door de politie veelal feitelijk beschreven en juridisch geclassificeerd, maar zelden worden ze geanalyseerd in termen van de motieven van de geweldpleger. Verschillende geweldsmotieven uiten zich in verschillende gedragsneigingen en moeten waarschijnlijk door de politie op verschillende manieren tegemoet getreden worden. Wij nemen aan dat de signalen waarmee deze vormen van geweld zich aankondigen ook grondig van elkaar verschillen, zodat de politieagent bij waarneming van zo’n signaal zich eerder en beter kan voorbereiden op specifiek geweld.
Vanuit een psychologische invalshoek worden acht verschillende categorieën van geweld
onderscheiden, waarvan elke vorm van de andere verschilt op basis van motief: Boos geweld, Vrees geweld, Depressief geweld, Koud geweld, Speels geweld, Gestoord geweld, Impulsief geweld en Status geweld. De categorieën kunnen globaal van elkaar worden onderscheiden door het al dan niet optreden van lichamelijke activatie (Boos, Vrees, Depressief, Speels vs. Koud, Status geweld), negatieve emoties (Boos, Vrees en Depressief geweld), positieve emoties (Speels geweld), incoherente motieven (Gestoord geweld), gebrek aan cognitieve remming (Impulsief geweld) en sociale druk (Status geweld). Op basis van theoretische overwegingen is een lijst van extern-waarneembare kenmerken (gevaarsignalen) opgesteld die dienst kunnen doen om de verschillende vormen van geweld vroeg te detecteren.
In dit rapport wordt een eerste test van de geweldsindeling beschreven. Het voorkomen van de gevaarsignalen in de geweldscategorieën is door middel van interviews met politiefunctionarissen over recent doorgemaakte geweldsincidenten (aangevuld met mediaverslagen van andere incidenten) onderzocht. Mede aan de hand van de onderzoeksresultaten is een beknopte beslisboom geconstrueerd, die na beantwoording van 3 tot 13 ja-nee vragen tot de specifieke geweldscategorie leidt. De beslisboom kan de politie-agent in de praktijk helpen zich bewust te worden van dreigend geweld en zich voor te bereiden op de te verwachten soort geweld.
Aanbevolen wordt de geweldsindeling verder te onderzoeken met behulp van een veel groter
aantal geweldsincidenten (bv. politie-verslagen) en bij iedere categorie een advies op te stellen voor gepaste tegenmaatregelen. De gevaarsignalering kan dan eveneens worden voorzien van een advies over hoe te handelen. Als de beslisboom geautomatiseerd wordt, hoeft het maken hiervan en het geven van een benaderingsadvies maar weinig tijd in beslag te nemen. De indeling zou geïntegreerd moeten worden in de politie-opleiding, zodat het onderscheiden van dreigend gevaar en gepaste vormen van politie-ingrijpen getraind kunnen worden.