Een voorbeeldige kolonie: Nederlands-Indië in 50 jaar overheidsfilms, 1912-1962

Honderden programma’s zijn er op de Nederlandse televisie te zien geweest over onze laatste eigen oorlog: die tegen Indonesië in de jaren 1946-1949. Dat verhaal staat nummer twee bij de historische onderwerpen, alleen over de Tweede Wereldoorlog zijn meer uitzendingen gemaakt. Programma’s over de koloniale oorlog, of de 'Politionele Acties' zoals het toen heette, maken vaak gebruik van filmbeelden uit de periode zelf. Maar wat zijn dat voor films? Door wie werden die gemaakt? En met welk doel?
Veel van de films over Nederlands-Indië zijn gemaakt in opdracht van de overheid en steevast laten die films een positief geluid horen. Nederland bouwt de kolonie op in de 20ste eeuw, het zorgt voor een goede infrastructuur, voor een groeiende export van grondstoffen voor de wereldmarkt, voor onderwijs en gezondheidszorg. Nooit is er iets te zien over uitbuiting van arbeiders, over belabberde huisvesting voor de lokale bevolking, laat staan over de activiteiten van de Indonesische nationalisten. Als na de Tweede Wereldoorlog Nederlandse militairen in grote getale naar Indië worden gestuurd, krijgen bezoekers van de bioscopen in Amsterdam, in Franeker, in Goes en in Heerlen vooral vrolijk kijkende Hollandse jongens te zien die de bevolking voorzien van voedsel en medicijnen en naar wie vriendelijk wordt gezwaaid.
De propaganda van het Gouvernements Filmbedrijf heeft een veel langere adem gekregen dan de mensen die daar werkten ooit konden vermoeden. In de filmarchieven is Nederland voor eeuwig de koloniale macht die het beste voorheeft met zijn burgers en onderdanen.