EHRM (57942/10: Rujak / Kroatië)

Klager vervulde in april 2004 zijn dienstplicht in het Kroatische leger. Tijdens een ruzie, gadegeslagen door een aantal soldaten, voegde hij twee andere rekruten toe: "I fuck your baptised mother!" Niet lang daarna antwoordde klager de korporaal, die kwam vragen waarom hij zich niet, zoals opgedragen, had gemeld om over het incident rapport uit te brengen: ‘This is not my State, I am not its national, I don’t recognise [respect] you, your rank or the Croatian Army!" In een gesprek met de bataljonscommandant in de aanwezigheid van andere officieren herhaalde hij deze uitspraak. Gevraagd of hij de bedoeling had om iemands religie of etnische afkomst te beledigen antwoordde klager: "Yes! I fuck your baptised mother! I fuck your Ustaše mother! You all originated from Serbs!"

Klager werd vervolgd wegens het bezoedelen van de goede naam van de Republiek Kroatië, zoals omschreven in art. 151 Wetboek van Strafrecht. Deze bepaling luidt: een ieder die publiekelijk de Kroatische Republiek, haar vlag, wapen of volkslied, het Kroatische volk, of … nationale … minderheden die in de Kroatische Republiek leven, blootstelt aan hoon, verachting of ernstige minachting (ridicule, contempt or severe disdain) wordt gestraft met een gevangenisstraf van drie maanden tot drie jaar.

De rechtbank (County Court) veroordeelde klager tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf van zes maanden. De delictsomschrijving was volgens de rechter vervuld omdat de uitlatingen blijk geven van ernstige belastering, boos opzet, haat en kenbare minachting voor de waarden beschermd door art. 151 Wetboek van Strafrecht, namelijk de goede naam en waardigheid van de Kroatische Republiek.

Klager stelde hoger beroep in. Daarin voerde hij aan dat hij veeleer zijn beide collega-rekruten had beledigd dan de goede naam van de Kroatische Republiek en dat zijn opvatting dat Kroaten afstammen van tot het katholicisme bekeerde Serven gedekt werd door de vrijheid van meningsuiting. Het Hooggerechtshof liet de veroordeling in stand maar zette de straf om in zes maanden voorwaardelijk, daarbij ermee rekening houdend dat de gedragingen voortvloeiden uit jeugdige onbeschaamdheid.

De klacht van klager bij het Constitutionele Hof wegens schending van zijn vrijheid van meningsuiting was niet-ontvankelijk, nu klager slechts zijn eerder ingebrachte argumenten had herhaald en geen specifieke constitutioneelrechtelijke argumenten had aangevoerd.

Klager dient daarop een verzoekschrift in bij het EHRM. Het EHRM herhaalt eerst de algemene uitgangspunten ten aanzien van de vrijheid van meningsuiting: een van de wezenlijke grondslagen van de democratische samenleving en een voorwaarde voor de vooruitgang ervan en voor ieders zelfontplooiing. Het recht is niet alleen van toepassing op informatie en ideeën die gunstig of onverschillig worden ontvangen maar ook op informatie en ideeën die kwetsen, shockeren en verontrusten. Vervolgens overweegt het Hof dat deze uitgangspunten niet uitsluiten dat bepaalde categorieën uitlatingen niet gedekt worden door art. 10 EVRM. In het licht van de redenen voor bescherming van de vrijheid van meningsuiting zijn feitelijke beweringen en waardeoordelen gedekt, omdat zij bijvoorbeeld iemands overtuiging of identiteit tot uitdrukking brengen of bijdragen aan de vorming van de publieke opinie. Het is echter de vraag of er wel een goede reden is voor het beschermen van beledigingen. The ‘lewd and obscene’ spelen geen rol bij het tot uitdrukking brengen van ideeën. Een kwetsende uitlating kan buiten de reikwijdte van art. 10 EVRM vallen indien de bedoeling louter het beledigen van iemand is. Gezien de kwetsende en vulgaire uitlatingen van de klager was dat hier het geval. Art. 10 EVRM is derhalve niet van toepassing en de klacht is niet-ontvankelijk ratione materiae.