Voorbij de retoriek: sociaal Europa vanuit twaalf invalshoeken

Voorbij de retoriek. Sociaal Europa vanuit twaalf invalshoeken is een kritische analyse van de voorbije decennia, waarin het opbouwen van een sociaal Europa is achtergebleven bij het marktgerichte Europa. Wat zijn de oorzaken, de gevolgen en de oplossingen? En vooral: hoe zorgen we ervoor dat sociaal Europa nu wel vorm krijgt? Dit is een opdracht aan het Europees Parlement en de nieuwe Europese Commissie die na de verkiezingen van 22 mei gevormd wordt.
Jan Cremers (AIAS), die met mederedacteur Ieke van den Burg de inleiding verzorgde, schreef een drietal bijdragen. In een eerste bijdrage staat hij stil bij de missie van Jacques Delors en de kijk die de oud-voorzitter van de Europese Commissie heeft op de ontwikkeling van de afgelopen jaren waarbij het marktdenken sterk de overhand heeft gekregen over alle andere idealen. De twee andere bijdragen van Cremers gaan over de mythe en werkelijkheid van het vrij verkeer van werknemers en over de noodzaak van een versterking van het stakeholderdenken in de onderneming.
Jacques Delors gaf de Europese interne markt in 1992 een drieledige doelstelling mee: concurrentie, samenwerking en solidariteit. Bij de opbouw van de Europese Unie is voortvarend gewerkt aan het liberaliseren van de kapitaalmarkt en het slechten van de grenzen. De verdieping van de politieke samenwerking en de uitbouw van de solidariteitsgedachte hinkten erachteraan. De financiële crisis heeft schrijnend aan het licht gebracht dat het te voeren economisch beleid in belangrijke mate door de financiële markten wordt bepaald.
Is het mogelijk een sociaal Europa te organiseren dat het vertrouwen van zowel kansarme als kansrijke burgers heeft, in de rijke evenals armere EU-landen? Of ondermijnt het huidige economische en monetaire beleid juist de solidariteit waarop de nationale verzorgingsstaat is gebouwd?