De betekenis van Kaïn in de ‘Legende over Kaïn’ van Bohumil Hrabal

Hrabals ‘Legende over Kaïn’ is een vreemd verhaal; de hoofdpersoon doet een zelfmoordpoging, dit mislukt, en later sterft hij door een toevalsschot. De titelfiguur komt als personage niet voor.
Deze dissertatie richt zich op de vraag naar de betekenis van Kaïn. Het verhaal biedt geen ingang tot gericht onderzoek. Daarom wordt dit onderzoek gedaan vanuit een breed veld met meerdere invalshoeken. Het eerste onderzoek beoogt inzicht te krijgen in de relatie tussen de auteur en zijn werk. Dit toont een opvallende rol van de dubbelheid in zowel Hrabals leven als in zijn werk. Het onderzoek naar Kaïn in Hrabals oeuvre bevestigt dat Hrabal zich al langer met Kaïn bezighield, en dat er Kaïnverhalen zijn met overeenkomsten. In het onderzoek naar structuur van het verhaal, en de vertelsituaties, wordt een diversiteit van vormen van dubbelheid zichtbaar.
In het verhaal ontwikkelt zich de aanvankelijk speelse dubbelzinnigheid van de hoofdpersoon tot bewustwording van de bepaaldheid tot paradoxale dubbelheid zonder mogelijkheid tot keuze. Hrabal verbindt hieraan het Bijbelse beeld met enerzijds de onredelijke God, anderzijds de machteloze Kaïn; Kaïn is schuldig en onschuldig.
In het ‘P.S.’ refereert Hrabal aan Camus’ L’Étranger en wijst op de absurditeit van de mens in een wereld zonder rede, met God aan het hoofd van de onredelijkheid.
Hrabal intervenieert in het ‘P.S.’ en toont de bepaaldheid tot paradoxale dubbelheid in een weerspiegeling met de Bijbelse Kaïn, de hoofdpersoon en zichzelf.
God is oppermachtig; de mens heeft niet de keuze om geboren te worden of te sterven; uiteindelijk sterft de hoofdpersoon ongewild. Gods beschikken zonder rede is de condition humaine. Hrabal toont via Kaïn het probleem van de onredelijkheid dat hem bezighield.