Europa's voorvechter van economische en sociale rechten: het Europees Comité voor Sociale Rechten

In oktober 2013 heeft het Europese Comité voor Sociale Rechten van de Raad van Europa de Nederlandse regering opgedragen om alle mogelijke maatregelen te nemen om te voorkomen dat mensen in een situatie van armoede (‘destitution’) terechtkomen door hen te voorzien van de basisbehoeften, namelijk onderdak, kleding en voedsel. Dit besluit was een zogenaamde immediate measure in de zaak die in januari 2013 tegen Nederland is aangespannen door de Conferentie van Europese Kerken (CEC). Deze zaak gaat over de vraag of Nederland het Herziene Europees Sociaal Handvest (ESH) heeft geschonden door op basis van de Koppelingswet geen onderdak, voedsel en kleding te verstrekken aan ongedocumenteerde volwassenen. In 2010 constateerde het Comité al dat Nederland het ESH had geschonden door geen opvang te verzorgen voor ongedocumenteerde kinderen.
Het Europees Comité voor Sociale Rechten van de Raad van Europa houdt toezicht op de naleving en implementatie van het ESH door de lidstaten. Het bestaan en werk van het ECSR is veel minder bekend dan dat van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens, dat toezicht houdt op de naleving van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Deze bijdrage bespreekt de rol van het ECSR en plaatst deze in het bredere kader van de discussie over de aard, toepassing en afdwingbaarheid van economische en sociale rechten. Centraal staan de zaken tegen Nederland over opvang en basisbehoeften voor ongedocumenteerden. Het ECSR heeft namelijk verklaard dat sommige bepalingen van het ESH ook van toepassing kunnen zijn op ongedocumenteerden. Dit terwijl in de Bijlage (Appendix) bij het ESH staat dat de bepalingen alleen van toepassing zijn op burgers van andere lidstaten voor zover zij rechtmatig verblijven en werken in één van de lidstaten. Nederland heeft zich daarom steeds fel verzet tegen de ruime uitleg door het ECSR. Laat het ECSR hiermee zien een goede voorvechter te zijn van betere bescherming van economische en sociale rechten? Of loopt het zover op de troepen vooruit dat staten wellicht juist minder geneigd zijn om internationale verplichtingen aan te gaan op het gebied van economische en sociale rechten en het bijbehorend internationaal toezicht te accepteren?