Door vrouwen gedragen (Gedwongen) verplaatsing, veerkracht en overlevingskunst in de levensverhalen van drie generaties Javaans-Surinaamse vrouwen

Dit onderzoek tracht de relatieve stilte te doorbreken rondom de verborgen Javaans-Surinaamse geschiedenis van contractarbeid en dubbele (gedwongen) verplaatsing, bezien vanuit het perspectief van vrouwen. Door te luisteren naar de levensverhalen van drie generaties vrouwen is nagegaan welke strategieën van overleven en ‘zijn’ van moeder op dochter zijn overgedragen, en hoe jongere generaties daarmee tools kregen aangereikt om hun eigen invulling aan ‘Javaanse-vrouw-zijn’ te geven.
Uit het onderzoek is naar voren gekomen dat vrouwen een belangrijke rol speelden in de sociale overleving van de Javaans-Surinaamse groep. Ze grepen daarbij terug op een culturele bagage die van moeder op dochter was overgedragen. Daarbij droegen moeders als kleinhandelaarsters evenredig bij aan het gezinsinkomen, terwijl zij een beroep deden op hun dochters om het werk binnen- en buitenshuis gedaan te krijgen. Deze vrouwelijke erfenis stelde hen niet alleen in staat om zich te verweren tegen het koloniale, inferioriserende beeld van ‘de luie Javaan’, maar ook tegen dat van de ‘onderdanig en seksueel gewillige Javaanse vrouw’, als ook tegen de patriarchale praktijken die zij van buitenaf kregen opgelegd. Door zich actief te verzetten tegen de herinvoering van de Javaanse praktijk van uithuwelijken en het koloniale beleid van ‘housewivization’ dat hen probeerde terug te dringen in hun rol van echtgenote en huisvrouw, bereidden moeders hun dochters een toekomst voor waarin zij hun toekomst konden veiligstellen via een diploma in plaats van een man. Het toont aan dat Javaans verzet niet alleen in het publieke domein plaatsgreep, maar ook in het privédomein.
Wat het onderzoek tenslotte heeft laten zien is dat Javaans-Surinaamse vrouwen een actieve rol speelden in het creëren en opeisen van een ‘thuis’ in postkoloniaal Nederland. Doordat (groot)moeders binnen de familie een ‘thuisplek’ creëren waarin verhalen over lijden en verzet gedeeld kunnen worden, hebben (klein)dochters de kans om zich (opnieuw) te verbinden met hun voorouders en familiegeschiedenis, om vanuit een stevig geworteld zelfbeeld een gelijkwaardige plek binnen de Nederlandse samenleving op te eisen.
Wat dit onderzoek heeft aangetoond, is dat 'Javaans-Surinaams vrouw-zijn' eindeloze vormen kan aannemen, maar tegelijkertijd stevig geworteld is in een vrouwelijke genealogie die terugvoert op een Javaanse volksklasse cultuur die van (groot)moeder op (klein)dochter is doorgegeven. Het geeft jongere generaties vrouwen waardevolle culturele bagage mee, waarbij elke generatie steeds opnieuw beslist wat ze willen behouden, wat ze willen transformeren en wat ze willen loslaten.