'Status of forces': Strafrechtsmacht over militairen vanuit internationaalrechtelijk & militair-operationeelrechtelijk perspectief

Joop Voetelink onderzocht de rechten en plichten (de juridische status) van militairen die in het buitenland verblijven in het kader van bijvoorbeeld training of deelname aan een oefening of een vredesoperatie. De nadruk ligt daarbij op de vraag welk land een militair kan vervolgen, wanneer die in het buitenland bijvoorbeeld een misdrijf zou begaan: het land waar de militair verblijft of het land dat hem of haar heeft uitgezonden?
Wanneer militairen in het buitenland worden ingezet, is het gebruikelijk dat de juridische status van de troepen wordt vastgelegd in een overeenkomst of een andere regeling. Tegenwoordig gebeurt dit vaak in de vorm van een zogeheten Status of Forces Agreement (SOFA). Joop Voetelink toont aan dat de landen waaruit de troepen afkomstig zijn, vaak ruime mogelijkheden hebben om de eigen troepen in het buitenland strafrechtelijk te vervolgen. Hoever die bevoegdheden precies reiken, is vooral afhankelijk van het soort taken dat de militairen in het buitenland moeten uitoefenen. Zodoende is het niet mogelijk om bijvoorbeeld een universele model-SOFA op te stellen. Daarom stelt Voetelink voor te komen tot een ‘Status of Forces Compendium’ die, gebaseerd op de praktijk van staten en organisaties, bouwstenen bevat voor het opstellen van specifieke SOFA’s.
Het onderzoek van Voetelink draagt bij aan de formulering van de theorie die ten grondslag ligt aan SOFA’s. Hierdoor hebben degenen binnen defensie die direct of indirect betrokken zijn bij de inzet van militairen in het buitenland of bij het opstellen van de benodigde SOFA meer inzicht in de achtergrond van SOFA’s en kunnen zij vooraf een reële inschatting maken van de uiteindelijke inhoud van een SOFA. Het onderzoek biedt de gebruikers van de SOFA’s, met name de uitgezonden militairen, een hulpmiddel bij de uitleg en toepassing van specifieke bepalingen. Het voorgestelde ‘Status of Forces Compendium’ kan op termijn het totstandkomingsproces van SOFA’s verbeteren en versnellen.