Een worsteling met productiewijzen

In de jaren zeventig raakte ik, samen met enkele collega-antropologen die ook net uit Afrika terugkwamen van veldwerk voor een promotie, geboeid door mogelijkheden om onze weerbarstige data te verhelderen met behulp van de marxse begrippen. Onze kennismaking met dat begrippenapparaat stond in het teken van productiewijzen – nadrukkelijk in het meervoud. Dat vereist misschien enige uitleg want productiewijze is niet direct de simpelste of de meest aansprekende term uit Marx’ arsenaal. Het blijft nog steeds een moeilijk hanteerbare term voor mij – net als voor vele anderen –, maar dat neemt niet weg dat de notie grote zeggingskracht kreeg voor ons juist omdat die maar moeilijk toepasbaar bleek in antropologisch onderzoek.