Ruimte geven vraagt regie: over de sturingsparadox van stedelijke ontwikkeling

Een belangrijk onderdeel van het gemeentelijke ruimtelijk ordeningsbeleid is het opstellen van de
stedelijke programmering: een te ontwikkelen vastgoedprogramma dat aansluit bij de huidige en
toekomstige behoeften aan woningen, kantoren, bedrijventerreinen, detailhandel en
maatschappelijk vastgoed (scholen, buurthuizen etc). Als er meer projecten zijn bedacht dan
noodzakelijk voor de behoefte wordt dat overprogrammering genoemd. Omdat vaak al rekening is
gehouden met grondopbrengsten van het gehele geplande vastgoedprogramma, vormt het teveel
aan projecten met bijbehorende grondexploitaties een probleem. Keuzen moeten gemaakt worden.
In het debat over herprogrammering is echter weinig oog voor zowel het feit dat elke keuze om de
bestaande (over)programmering aan te passen consequenties heeft op de korte én lange termijn als
dat vanuit ruimtelijke belangen een andere keuze soms ‘een betere’ is dan vanuit oogpunt van de
financiën. We verkennnen - op basis van literatuuronderzoek en praktijkervaringen bij diverse
gemeenten - hoe de overheid in deze belangenafweging zou kunnen opereren en we laten zien dat
algemene oplossingen als 'meer markt', 'kleinschaligheid' of 'minder regels' niet zonder meer als
oplossing kunnen worden gezien, net zo min als dat te weinig markt, grootschaligheid en te veel
regels de huidige situatie eenduidig hebben veroorzaakt. De belangrijkste - enigszins paradoxale -
conclusie is dat eerst meer in plaats van minder regie van gemeenten op stedelijke ontwikkeling
noodzakelijk is, juist om ruimte te bieden aan nieuwe initiatieven die zo gewenst zijn.