Kindermishandeling bespreekbaar maken op school: Een pilot-onderzoek naar een lespakket ontwikkeld door Team-Kim

Inleiding 

Het bespreekbaar maken van kindermishandeling in de klas zou ervoor kunnen zorgen dat mishandeling eerder aan het licht komt en eerder stopt. Uit onderzoek blijkt dat voorlichtingsprogramma’s over kindermishandeling op school kunnen zorgen voor bewustwording en het meer bespreekbaar maken van kindermishandeling (o.a. Davis & Gidycz, 2000; Gubbels et al., 2021a; Hoefnagels et al., 2021; Walsh et al., 2018). Echter, onderzoek naar dit soort programma’s in Nederland is tot nu toe nog nauwelijks uitgevoerd. Het doel van dit pilot-onderzoek was dan ook om inzicht te verkrijgen in de effectiviteit van een lesprogramma ontwikkeld door Team-Kim, een programma waarbij ervaringsdeskundigen met kinderen in gesprek gaan over kindermishandeling. Specifiek werd onderzocht of kinderen die het lesprogramma van Team-Kim volgden afweken van de controleconditie met betrekking tot: (1) het herkennen van de aard en de ernst van kindermishandeling, (2) het praten over kindermishandeling, (3) opvattingen over schuld en toelaatbaarheid van kinderenmishandeling, (4) het handelen bij kindermishandeling en (5) waargenomen sociale normen ten aanzien van kindermishandeling.

Methode

In totaal werden 64 kinderen geïncludeerd in dit onderzoek, waarvan 33 in de interventiegroep en 31 in de controlegroep. De participanten waren afkomstig van twee scholen, waarvan één reguliere basisschool (groep 6 en 7) en één school voor praktijk onderwijs (eerstejaars). In de klas werden vragenlijsten afgenomen, bestaande uit in totaal 20 vragen. De kinderen werden gevraagd vragen te beantwoorden aan de hand van een vignet, een verhaaltje met een fictieve hoofdpersoon in een benarde situatie ‘ongeveer net zo oud als jij’. Er werden drie typen kindermishandeling opgenomen in de vignetten: fysieke kindermishandeling, psychische kindermishandeling en verwaarlozing. Voor het onderzoek werd gebruik gemaakt van een quasi-experimenteel ‘posttest-only’ onderzoeksdesign. 

Resultaten 

We vonden significante verschillende tussen de interventie- en controlegroep met betrekking tot het inschatten van de ernst van specifiek psychische kindermishandeling (d = 0.594). Dit betekent dat het verhaal over psychische kindermishandeling door de kinderen uit de Team-Kim groep als ernstiger werd beoordeeld dan door de kinderen in de controlegroep. De Team-Kim groep praten ook significant vaker over kindermishandeling in de klas (V = 0.428), al wordt dit waarschijnlijk bepaald doordat de gesprekken over kindermishandeling in de interventiegroep in het kader van de lessen van Team-Kim werden gevoerd. Daarnaast vonden we verschillende tussen verhaalcondities met betrekking tot het herkennen van kindermishandeling (V = 0.481), waarbij het verhaal over verwaarlozing het minst vaak als kindermishandeling werd herkend. Ook werd het verhaal over verwaarlozing het minst erg gevonden. Er werden geen significante groepsverschillen gevonden aangaande opvattingen van kinderen over schuld en toelaatbaarheid van kindermishandeling, het handelen bij kindermishandeling en de waargenomen sociale normen ten aanzien van praten over mishandelingssituaties of het bieden van hulp. 

Conclusie 

Uit de resultaten blijkt dat kinderen die de lessen van Team-Kim volgden vaker de ernst van psychische kindermishandeling herkende en meer over kindermishandeling praatten in de klas. Omdat onze resultaten zijn gebaseerd op een kleine steekproef en een voormeting ontbreekt, adviseren wij om in de toekomst een grootschaliger onderzoek uit te voeren waarbij participanten willekeurig worden toegewezen aan een interventie- en controlegroep, waarbij zowel een voor- als nameting wordt gedaan. Op basis van de huidige resultaten zijn een aantal voorlopige aanbevelingen geformuleerd voor de verdere ontwikkeling en implementatie van het lesprogramma van Team-Kim.