Het betere werk: economische effecten van een nieuw gevechtsvliegtuig

Deelname aan de Joint Strike Fighter (JSF) brengt voor Nederland tientallen miljarden euro’s omzet met zich mee. De JSF maakt de Nederlandse vliegtuigindustrie innovatiever waardoor additionele spin-offs optreden. Het programma leidt tot verschuiving van werknemers vanuit andere banen; daarbij worden de werknemers productiever. Het werkgelegenheidseffect is op korte termijn positief maar op lange termijn nul.

Omzet en werkgelegenheid
Met de JSF is voor Nederland een omzet gemoeid van 24 à 38 miljard euro. Het leidt opgeteld over de periode 2013-2064 tot een verschuiving van circa 75.000 arbeidsjaren, vanuit andere banen. Per jaar zijn dat gemiddeld 1.400 banen die verschuiven. Bij deze verschuiving worden de werknemers 2,5 tot 10 procent productiever. Het netto werkgelegenheidseffect van deelnemen aan het F-35 programma is maximaal 1.350 arbeidsjaren (270 banen) tot en met 2017; op lange termijn is het werkgelegenheidseffect nul. Het F-35 programma levert dus vooral hoogwaardiger en productiever werk op, mede door het creëren van kennis en innovaties.

Als Nederland stopt met deelnemen en een ander toestel koopt, worden de omzet en toegevoegde waarde ongeveer gehalveerd. Als Nederland uit de testfase stapt, gaat 15 tot 20 procent verloren. Circa twee derde van de productie- en werkgelegenheidseffecten komt voort uit onderhoud van de F-35 of een alternatief toestel. De productiefase betreft circa een derde van de effecten.

Kennis en innovatie
Participatie in een internationaal programma biedt voor Nederlandse bedrijven de mogelijkheid om op internationale schaal nieuwe marktinzichten, contacten en vaardigheden op te doen. Dit leidt tot marktgerelateerde spin-offs en spillovers, hetgeen zich uit in nieuwe economische activiteiten en extra rendement. De economische meerwaarde van kennisontwikkeling, innovatie, spin-offs en spillovers is echter niet kwantitatief te duiden.

Stoppen met de JSF heeft naar verwachting een negatief effect op spin-offs en spillovers vergeleken met doorgaan. De gevolgen van uitstappen uit de testfase zijn lastiger in te schatten. Het effect is negatief maar mogelijk beperkt als Nederland zich stevig blijft committeren aan de andere delen van het JSF programma.