De toekomst van winstuitkeringen aan aandeelhouders in een maatschappelijk ondernemingsrecht

De afgelopen vijf à tien jaar is in Nederland en Europa een ontwikkeling zichtbaar waarin met het ondernemingsrecht wordt geprobeerd te bewerkstelligen dat grote vennootschappen hun negatieve impact op mens en milieu inperken. Het wettelijk systeem voor winstuitkeringen aan aandeelhouders kan hierin een belangrijke rol spelen, maar is als onderwerp in de discussie vooralsnog onderbelicht. Een uitzondering vormt de aanzet voor een wettelijke regeling voor de maatschappelijke BV (BVm), waarin voor het eerst wordt voorgesteld om maatschappelijke doelen een plek te geven in de wettelijke winstuitkeringsregeling. Nu door maatschappij en wetgever steeds vaker ook van vennootschappen zonder maatschappelijk doel maar mét grote negatieve impact wordt verwacht dat zij die impact inperken, kan het nieuwe denken over winstuitkeringen in de BVm-regeling een bredere relevantie krijgen. In dit artikel wordt allereerst de bal bij bestuurders van vennootschappen gelegd. Zij kunnen maatschappelijke statutaire reserves invoeren of een ‘steward ownership’-structuur creëren, waardoor een deel van de winst van de vennootschap gebruikt kan worden voor een transitie naar een meer maatschappelijk verantwoord bedrijfsmodel. Omdat voor beide opties instemming van aandeelhouders vereist is, wordt geconcludeerd dat de wetgever in ieder geval voor vennootschappen met een grote negatieve impact op mens en milieu de wettelijke regeling voor winstuitkeringen zou moeten aanpassen. Voorgesteld wordt om vennootschappen concrete handvatten te bieden middels transitieplannen en daaraan gekoppelde transitiereserves. Als alternatief wordt het idee opgeworpen om net als in de aanzet voor de BVm een nieuwe ‘maatschappelijke weigeringsgrond’ toe te voegen aan de uitkeringstest voor BV’s. Een aandachtspunt bij deze voorstellen is de mogelijkheid tot omzeiling via andere vormen van vermogensonttrekkingen.