Maer denckt meer dan gij leest, en leest meer dan er staet: tegendraadse elementen in het werk van Geertruida Toussaint

Steeds minder lezers weten Geertruida Bosboom-Toussaint (1812-1886) te plaatsen als belangrijke vrouwelijke auteur uit de negentiende eeuw.. Haar romans, met name Het Huis Lauernesse en Majoor Frans, werden ooit gelezen op school. Tegenwoordig wordt ze niet of nauwelijks meer genoemd in de literatuurmethodes, al heeft ze een plaats in de canon: ze wordt gezien als traditioneel auteur van (historisch) werk met een sterk christelijke inslag. Niet boeiend dus. Een andere manier van lezen levert echter nieuwe inzichten op, stelt Annemarie Doornbos. In Toussaints romans zijn conflicterende elementen zichtbaar, ontwrichtingen die wijzen op onorthodoxe genderopvattingen. De beeldspraak die zij gebruikt, de plot en structuur van de romans, de stijl en de personages geven alle blijk van onconventionele ideeën. Juist de meest bekritiseerde elementen in haar oeuvre - overdreven metaforiek, al te romantische nevenintriges, wijdlopigheid, androgynie en travestie - dienen om de manifeste stellingname van de tekst te ondermijnen en de aandacht te vestigen op de man-vrouwverhoudingen. In het werk van Toussaint is dus sprake van verborgen verzet tegen de contemporaine cultuur, betoogt Doornbos. Het (opnieuw) lezen van haar romans betekent de uitdaging aangaan om achter de maskerades te kijken.