Het Oer-IJ heropend Aspecten van een archeologisch-culturele genealogie van Kennemerland in Middeleeuwen en Nieuwe Tijd

Dit proefschrift vormt onderdeel van het NWO-stimuleringsprogramma Bodemarchief in Behoud en Ontwikkeling. Het heeft als doel om modellen van bewoning en landgebruik in het Oer-IJ gebied te formuleren, voor wat betreft de Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd, waarbij het thema ‘water’ een leidend beginsel is. Uitgangspunt is een interdisciplinaire benadering van de culturele biografie van dit landschap, maar wel primair vanuit archeologisch gezichtspunt. Daarbij is het einddoel om de cultuurhistorische kennis in dit gebied te integreren en bij te dragen aan verhalen over het verleden, die in de ruimtelijke ordening kunnen worden ingebracht. Verschillende thema’s en enkele microregio’s worden in aparte hoofdstukken beschreven, die zich als zelfstandige casestudies laten lezen.
Als onderzoeksgebied is gekozen voor de regio Kennemerland, dat is voortgekomen uit het kerngebied rond het Oer-IJ estuarium. In de kustzone ontstonden in de Vroege Middeleeuwen domeinhoven, waar de eerste kerkjes werden gebouwd en van waaruit de veengebieden ten oosten daarvan werden ontgonnen. Daardoor daalde het veenland en ontstonden grote meren, die vanaf de 16e eeuw werden drooggelegd. Dankzij een complex systeem van watermanagement en een toenemende maritimisering en (proto-)industrialisering bleef het gebied niet alleen bewoonbaar, maar raakte het zelfs steeds dichter bevolkt. De toenemende beheersing van dit landschap door de mens leidde tot drastische wijzigingen en aanpassingen die tot op de dag van vandaag voortduren. In het gebied bevinden zich twee werelderfgoederen: de droogmakerij De Beemster en de Stelling van Amsterdam.